Matabwa achilengedwe ndi zitsulo zakhala zipangizo zofunika kwambiri zomangira anthu kwa zaka masauzande ambiri. Ma polima opangidwa omwe timawatcha kuti mapulasitiki ndi chinthu chatsopano chomwe chinaphulika m'zaka za m'ma 1900.
Zitsulo ndi mapulasitiki onse ali ndi zinthu zoyenera kugwiritsidwa ntchito m'mafakitale ndi m'mabizinesi. Zitsulo ndi zolimba, zolimba, ndipo nthawi zambiri zimapirira mpweya, madzi, kutentha, ndi kupsinjika kosalekeza. Komabe, zimafunikanso zinthu zambiri (zomwe zikutanthauza kuti zimakhala zodula kwambiri) kuti zipange ndikuyeretsa zinthu zawo. Pulasitiki imapereka ntchito zina zachitsulo pomwe imafuna kulemera kochepa ndipo ndi yotsika mtengo kwambiri kupanga. Zinthu zawo zimatha kusinthidwa kuti zigwiritsidwe ntchito pafupifupi chilichonse. Komabe, mapulasitiki otsika mtengo amalonda amapanga zinthu zoyipa kwambiri: zida zapulasitiki sizinthu zabwino, ndipo palibe amene akufuna kukhala m'nyumba yapulasitiki. Kuphatikiza apo, nthawi zambiri zimayengedwa ndi mafuta osungiramo zinthu zakale.
Mu ntchito zina, matabwa achilengedwe amatha kupikisana ndi zitsulo ndi pulasitiki. Nyumba zambiri za mabanja zimamangidwa pamatabwa. Vuto ndilakuti matabwa achilengedwe ndi ofewa kwambiri ndipo amawonongeka mosavuta ndi madzi kuti alowe m'malo mwa pulasitiki ndi chitsulo nthawi zambiri. Pepala laposachedwa lomwe linafalitsidwa mu magazini ya Matter likufotokoza za kupangidwa kwa matabwa olimba omwe amathetsa zofooka izi. Kafukufukuyu adafika pachimake pakupanga mipeni ndi misomali yamatabwa. Kodi mpeni wamatabwa ndi wabwino bwanji ndipo mudzaugwiritsa ntchito posachedwa?
Kapangidwe ka matabwa kamakhala ndi pafupifupi 50% ya cellulose, polima wachilengedwe wokhala ndi mphamvu zabwino. Theka lotsala la kapangidwe ka matabwa makamaka ndi lignin ndi hemicellulose. Ngakhale cellulose imapanga ulusi wautali komanso wolimba womwe umapatsa matabwa msana wa mphamvu yake yachilengedwe, hemicellulose ili ndi kapangidwe kochepa kwambiri ndipo motero sipereka chilichonse ku mphamvu ya matabwa. Lignin imadzaza mipata pakati pa ulusi wa cellulose ndipo imagwira ntchito zothandiza pamatabwa amoyo. Koma pofuna kuti anthu agwirizane ndi matabwa ndikumangirira ulusi wake wa cellulose pamodzi, lignin inakhala cholepheretsa.
Mu kafukufukuyu, matabwa achilengedwe adapangidwa kukhala matabwa olimba (HW) m'magawo anayi. Choyamba, matabwawo amawiritsidwa mu sodium hydroxide ndi sodium sulfate kuti achotse hemicellulose ndi lignin. Pambuyo pa mankhwala awa, matabwawo amakhala okhuthala powakanikiza mu press kwa maola angapo kutentha kwa chipinda. Izi zimachepetsa mipata yachilengedwe kapena ma pores mu matabwawo ndikuwonjezera mgwirizano wa mankhwala pakati pa ulusi wa cellulose woyandikana nawo. Kenako, matabwawo amakakamizidwa pa 105° C (221° F) kwa maola angapo kuti amalize kukhuthala, kenako nkuumitsa. Pomaliza, matabwawo amamizidwa mu mafuta amchere kwa maola 48 kuti chinthu chomalizidwa chisalowe madzi.
Chimodzi mwa zinthu zomwe zimapangidwa ndi makina ndi kuuma kwa mkati mwa chitoliro, komwe ndi muyeso wa kuthekera kwake kukana kusintha kwa zinthu zikamakanidwa ndi mphamvu. Daimondi ndi yolimba kuposa chitsulo, yolimba kuposa golide, yolimba kuposa matabwa, komanso yolimba kuposa thovu lonyamula. Pakati pa mayeso ambiri aukadaulo omwe amagwiritsidwa ntchito kudziwa kuuma, monga kuuma kwa Mohs komwe kumagwiritsidwa ntchito mu gemology, mayeso a Brinell ndi amodzi mwa iwo. Lingaliro lake ndi losavuta: mpira wolimba wachitsulo umakanikizidwa pamwamba pa mayeso ndi mphamvu inayake. Yesani kukula kwa mkati mwa chitoliro chozungulira chomwe chimapangidwa ndi mpirawo. Kuuma kwa Brinell kumawerengedwa pogwiritsa ntchito njira ya masamu; mwachidule, dzenje lomwe mpirawo umagunda, ndi lofewa kwambiri. Mu mayeso awa, HW ndi yolimba nthawi 23 kuposa matabwa achilengedwe.
Matabwa achilengedwe ambiri osakonzedwa amatha kuyamwa madzi. Izi zimatha kukulitsa matabwa ndikuwononga kapangidwe kake. Olembawo adagwiritsa ntchito kunyowa kwa mchere kwa masiku awiri kuti awonjezere kukana kwa madzi kwa HW, zomwe zimapangitsa kuti ikhale yoopsa kwambiri (“kuopa madzi”). Kuyesa kwa hydrophobicity kumaphatikizapo kuyika dontho la madzi pamwamba. Pamwamba pake pamakhala poopsa kwambiri, madontho amadzi amakhala ozungulira kwambiri. Koma pamwamba pake, pokonda madzi (“kukonda madzi”), pamafalitsa madonthowo pansi (ndipo pambuyo pake amayamwa madzi mosavuta). Chifukwa chake, kunyowa kwa mchere sikumangowonjezera kwambiri hydrophobicity ya HW, komanso kumalepheretsa matabwa kuyamwa chinyezi.
Mu mayeso ena aukadaulo, mipeni ya HW imagwira ntchito bwino pang'ono kuposa mipeni yachitsulo. Olembawo amanena kuti mpeni wa HW ndi wakuthwa katatu kuposa mpeni womwe umapezeka pamsika. Komabe, pali chenjezo pa zotsatirazi zosangalatsazi. Ofufuza akuyerekeza mipeni ya patebulo, kapena zomwe tingatchule mipeni ya batala. Izi sizikutanthauza kuti zikhale zakuthwa kwambiri. Olembawo akuwonetsa kanema wa mpeni wawo akudula nyama ya ng'ombe, koma munthu wamkulu wamphamvu akhoza kudula nyama ya ng'ombe yomweyi ndi mbali yofewa ya foloko yachitsulo, ndipo mpeni wa nyama ya ng'ombe ungagwire ntchito bwino kwambiri.
Nanga bwanji za misomali? Msomali umodzi wa HW ukhoza kumenyedwa mosavuta mu mulu wa matabwa atatu, ngakhale kuti suli wolongosoka kwambiri monga momwe ulili wosavuta poyerekeza ndi misomali yachitsulo. Zikhomo zamatabwa zimatha kugwira matabwa pamodzi, kukana mphamvu yomwe ingawadule, ndi kulimba kofanana ndi zikhomo zachitsulo. Komabe, m'mayesero awo, matabwa onse awiri adalephera msomali usanathe, kotero misomali yolimba sinawonekere.
Kodi misomali ya HW ndi yabwino m'njira zina? Zikhomo zamatabwa ndi zopepuka, koma kulemera kwa kapangidwe kake sikuyendetsedwa makamaka ndi kulemera kwa zikhomo zomwe zimachigwirizanitsa. Zikhomo zamatabwa sizidzachita dzimbiri. Komabe, sizidzasanduka madzi kapena kuwonongeka.
Palibe kukayika kuti wolembayo wapanga njira yopangira matabwa kukhala olimba kuposa matabwa achilengedwe. Komabe, kugwiritsa ntchito zipangizo pa ntchito iliyonse kumafuna kuphunzira kwina. Kodi zingakhale zotsika mtengo komanso zopanda zinthu monga pulasitiki? Kodi zingapikisane ndi zinthu zachitsulo zolimba, zokongola, komanso zogwiritsidwanso ntchito nthawi zonse? Kafukufuku wawo abweretsa mafunso osangalatsa. Uinjiniya wopitilira (ndipo pamapeto pake msika) udzawayankha.
Nthawi yotumizira: Epulo-13-2022
